Ανάσταση βιβλιόφιλου θεασάμενοι

Όταν διάβασα τη Μεγάλη Χίμαιρα του Καραγάτση είπα πως δεν θα ξαναδιαβάσω Καραγάτση. Ξεσκονίστηκα από την άμμο της Άνδρου και αποφάσισα πως ο Καραγάτσης είναι ένας μισογύνης που επιφυλάσσει τιμωρία αρχαίας τραγωδίας σε μια γυναίκα που θέλει απλά να ζήσει τη ζωή της.

10 χρόνια και κάμποσες επιμορφωτικές επισκέψεις σε μπαρ μετά, μια φίλη στην Ασκληπιού μού αποδόμησε όλο μου το σκεπτικό. Της φάνηκε αδιανόητος ο τρόπος που περιέγραφε την ελληνική κοινωνία της δεκαετίας του ’40 σε ένα πολύ μικρό νησί και πώς μέσα από μια απλή αφήγηση μπορούσε να φέρει στο προσκήνιο την υποκρισία τόσο στο πολιτικό, όσο και στις ανθρώπινες σχέσεις, με έναν πολύ ωραίο, ευγενικό τρόπο. Δε θα διαβάσεις Καραγάτση για να μπεις σε μια διαδικασία κιτρινισμού· σφάζει με το γάντι. Τι να λέω εγώ για τον Καραγάτση ρε κούκλα; Είμαι τυχαία. Είναι τεράστιος.

Και σύμφωνα με τα λόγια του ιδίου του Καραγάτση, μιλάμε για έναν κακό λογοτέχνη:

Ο καλός λογοτέχνης μάς παρουσιάζει όπως θέλουμε να είμαστε. Εκείνος που τολμάει να μας παρουσιάζει όπως είμαστε είναι κακός λογοτέχνης. Ιδού λοιπόν, αγαπητοί μου, γιατί είμαι ένας κακός λογοτέχνης*.

Διαβάζω το Χαμένο Νησί λοιπόν. Και βλέπω τη διορατικότητα. Βλέπω την ειρωνεία. Βλέπω την ελευθερία πνεύματος. Βλέπω από το στόμα μιας υπερήλικης γυναίκας -εκείνη που αργότερα λιθοβόλησαν- να ακούγεται το:

Έχετε δόντια, είπε. Όσο έχετε δόντια, να μασάτε, να δαγκώνετε… Και να μη λογιάζετε. Μη λογιάζετε κανένα. Η ζωή είναι γεμάτη γλύκα και χαρά. Τρύγα το μέλι όπου το βρεις… Ρούφα το ώσπου να κολλήσει η κερήθρα στις κουφάλες των δοντιών σου… Κι από εκεί φτύσε στον άχρηστο πολτό, και γέλα, και ζήσε με τη θύμηση. Και περιγέλα τον Χάρο… Ο Θεός την έπλασε εύκολη τη ζωή. Οι άνθρωποι την έκαναν δύσκολη. Οι άνθρωποι, που θέλουν να μοχτούν μέσα στην πίκρα για να βρουν τη γλύκα την ανεύρετη… Αυτοί που τρων το πολύ ψωμί με ίδρω, που ντύνονται τα ρούχα τα βαριά με ανατριχιάσματα, που τους πλακώνει το σκοτάδι των καλοχτισμένων σπιτιών, που τους κουφαλιάζει το σαράκι της ανομολόγητης λαύρας…

Σε μια «φανταστική νουβέλα» (και νουβέλα με στοιχεία φανταστικού, αλλά και μια όντως φανταστική νουβέλα), χώρεσε μια ανάσταση πνεύματος, μια ανάσταση που πραγματοποιείται κάθε φορά που διαβάζεται από ένα ζευγάρι μάτια, κατ’ εξακολούθηση, σχεδόν ένα αιώνα μετά τη συγγραφή της.

Κι έτσι σκέφτηκα τη Μεγάλη Χίμαιρα, που απεμπόλησα γιατί παρανόησα, που χάρη σε αυτήν έβαλα σε στενά κουτάκια τον κακό λογοτέχνη Καραγάτση, που μετά από αυτόν θα πρέπει σίγουρα να έχουν υπάρξει και άλλοι παρεξηγημένοι λογοτέχνες, εκείνοι για τους οποίους λέω α ναι διάβασα το Χ του και σχημάτισα την εξής άποψη για εκείνον, και όχι για το βιβλίο του, σκέτα νέτα.

Υπάρχουν και άλλες μεγάλες χίμαιρες: τα βιβλία που μισοδιάβασες, που είπες το ξεκίνησα κι έφτασα στη σελίδα 124 και το άφησες στο κομοδίνο για ένα άλλο νεότερο ή πιο hyped γιατί ενέδωσες στη γενική τάση και πρέπει να αποκτήσεις γρήγορα μια γνώμη. Έφυγε νωρίς από τα χέρια σου και μαραίνεται εκεί που δεν κοιτάς πλέον, έχει γίνει ένα με το φόντο και δεν ξεχωρίζει πια, λευτεριάς λίπασμα οι πρώτοι νεκροί.

Το βιβλίο ζει όσο το διαβάζεις. Μετά είναι μια ανάμνηση, ένα κομπλιμέντο ή μια κατηγορία. Α, το Χ βιβλίο είναι ένα ρηχό έργο / έργο ωριμότητας / έργο αναγνώρισης. Α, ο Χ είναι μισογύνης / συντηρητικός / συμπεριληπτικός. Ας πω τη γνώμη μου και ας το αφήσω να πεθάνει στη βιβλιοθήκη μου, με 92% πιθανότητες ανάστασης και επαναφοράς για 2^η ανάγνωση.

Η δική μου Μεγάλη Χίμαιρα δε θα αναστηθεί από μένα· την έχω δωρίσει σε μια δημοτική βιβλιοθήκη. Στη δική μου Μεγάλη Χίμαιρα εύχομαι να ανασταίνεται συχνά, να βρίσκει ζωή μέσα από διαφορετικά ζευγάρια μάτια και να ταλαιπωρείται όσο ζει, με τσαλακώματα και κηλίδες καφέ στις σελίδες της. Εύχομαι να πεθαίνει καλοζωισμένη και να ανασταίνεται έτοιμη για κάθε νέα αναγνωστική περιπέτεια από έναν αναγνώστη πιο ώριμο και λιγότερο προκατειλημμένο ίσως.