Τα «αόρατα» πολύτιμα εφόδια για τη νέα σχολική χρονιά - Γράφει η Μαρίνα Φασάκη

Από τη Μαρίνα Φασάκη, Εκπαιδευτικό και Συγγραφέα

Λίγο πριν χτυπήσει το πρώτο κουδούνι της νέας σχολικής χρονιάς, δεν γεμίζουν μόνο οι σχολικές τσάντες. Γεμίζουν και οι καρδιές —με προσδοκίες, αγωνίες και ευχές για όλα όσα ελπίζουμε να ζήσει ένα παιδί μέσα στο σχολείο.

«Θα προσαρμοστεί;»

«Θα αγαπήσει το σχολείο;»

«Θα κάνει όμορφες φιλίες;»

«Θα τα καταφέρνει στα μαθήματα;»

«Θα νιώθει ότι ανήκει;»

Ίσως οι ερωτήσεις να διαφέρουν από οικογένεια σε οικογένεια. Στην ουσία τους, όμως, όλες κρύβουν την ίδια βαθιά ευχή: να πηγαίνει το παιδί χαρούμενο στο σχολείο, να αγαπήσει τη μάθηση, να μη φοβάται τα λάθη και να πιστεύει στον εαυτό του…

Ίσως όμως να ξεχνάμε, μερικές φορές, ότι το πιο σημαντικό εφόδιο για τη σχολική ζωή ενός παιδιού δεν είναι κάτι που αγοράζεται λίγες μέρες πριν χτυπήσει το πρώτο κουδούνι. Δεν είναι η καινούργια τσάντα, η γεμάτη κασετίνα ούτε τα πιο προσεγμένα τετράδια. Είναι όλα εκείνα τα «αόρατα» εφόδια που θα κουβαλά καθημερινά μαζί του. 

Η αυτοπεποίθηση να δοκιμάσει.

Η ανθεκτικότητα να συνεχίσει όταν κάτι δεν πετύχει.

Η πίστη ότι τα λάθη είναι μέρος της μάθησης.

Η χαρά να ανακαλύπτει, να φαντάζεται, να μαθαίνει.

Αυτά τα εφόδια δεν χτίζονται μέσα σε μια μέρα. Καλλιεργούνται σιγά σιγά, μέσα από τις εμπειρίες, τις σχέσεις και τις ιστορίες που συνοδεύουν ένα παιδί στα πρώτα χρόνια της ζωής του.

Και ίσως οι ιστορίες που μένουν περισσότερο στην καρδιά ενός παιδιού να είναι εκείνες που του αφήνουν τον χώρο να σκεφτεί, να ονειρευτεί και να ανακαλύψει μόνο του τις δικές του απαντήσεις. Αυτές που το κάνουν να γελάσει, να συγκινηθεί, να φοβηθεί, να ελπίσει και να χαρεί με τη χαρά ενός ήρωα. Και, χωρίς καν να το καταλάβει, να πάρει μαζί του κάτι που θα το συντροφεύει για πολύ καιρό.

Κάπου εκεί, σχεδόν αθόρυβα, γεννιέται κάτι πολύ σημαντικό: το παιδί αρχίζει να κάνει τις δικές του σκέψεις, να βγάζει τα δικά του συμπεράσματα και να ανακαλύπτει μόνο του πως το λάθος δεν είναι αποτυχία. Πως η διαφορετικότητα είναι δύναμη. Πως η καλοσύνη, η επιμονή και η πίστη στον εαυτό μπορούν να αλλάξουν τον τρόπο που βλέπουμε τον κόσμο.

Αυτό είναι ίσως το πιο μαγικό στοιχείο της φιλαναγνωσίας: δεν μεταφέρει απλώς ένα μήνυμα, αλλά το αφήνει να ανθίσει μέσα στο ίδιο το παιδί. Ίσως γιατί τα μηνύματα που ανακαλύπτουμε μόνοι μας είναι εκείνα που, σχεδόν πάντα, ριζώνουν πιο βαθιά μέσα μας.

Γι' αυτό, αξίζει να θυμόμαστε πως ένα βιβλίο δεν προετοιμάζει ένα παιδί μόνο για να μάθει να διαβάζει καλύτερα· το προετοιμάζει να γνωρίσει, λίγο λίγο, τον εαυτό του. Και τελικά αυτή είναι μία από τις πιο σημαντικές δεξιότητες που μπορεί να κουβαλά μαζί του, όχι μόνο την πρώτη μέρα του σχολείου, αλλά σε όλη του τη ζωή.

Πολλές φορές μέσα στην τάξη, αφιερώνουμε αρκετό χρόνο συζητώντας με τα παιδιά πόσο σημαντικό είναι να μιλούν με καλοσύνη στον εαυτό τους. Όταν κλήθηκαν να σταθούν μπροστά σε έναν καθρέφτη και να πουν κάτι όμορφο για εκείνα, αρκετά παιδιά δυσκολεύτηκαν. Ντρέπονταν, γελούσαν αμήχανα ή παραδέχονταν πως δεν ήξεραν τι να πουν. 

Κι όμως, όταν διαβάσαμε μαζί το παιδικό βιβλίο μου «Ο Καθρέφτης», συνέβη κάτι που δύσκολα περιγράφεται με λόγια. Μετά την τελευταία σελίδα, πολλά παιδιά σηκώθηκαν αυθόρμητα και στάθηκαν μπροστά στον καθρέφτη. Ένιωθαν έτοιμα. Έκαναν μόνα τους αυτό που λίγο νωρίτερα έμοιαζε τόσο δύσκολο —όχι επειδή κάποιος τους είπε ότι έπρεπε, αλλά γιατί μια ιστορία τα βοήθησε να το ανακαλύψουν μόνα τους. 

Αυτό είναι ίσως το πιο όμορφο δώρο που μπορεί να χαρίσει ένα βιβλίο: να ανοίγει μικρά παράθυρα σκέψης στα παιδιά. Τους δίνει τον χώρο να νιώσουν, να ταυτιστούν, να αναρωτηθούν και, τελικά, να καταλήξουν μόνα τους σε συμπεράσματα που καμία προτροπή ή συζήτηση δεν θα μπορούσε να τους χαρίσει.

Αυτή είναι, λοιπόν, η πραγματική δύναμη της φιλαναγνωσίας.

Δεν καλλιεργεί μόνο τον λόγο και τη φαντασία.

Καλλιεργεί την ενσυναίσθηση.

Την αυτογνωσία.

Την αυτοεκτίμηση.

Την πίστη ότι «μπορώ». 

Κάθε ιστορία γίνεται μια μικρή πρόβα ζωής —ένας ασφαλής χώρος όπου το παιδί μπορεί να φοβηθεί, να κάνει λάθη, να δοκιμάσει ξανά, να συγκινηθεί και να ελπίσει, χωρίς κανένα πραγματικό ρίσκο. Και όταν έρθει η στιγμή να τα ζήσει όλα αυτά έξω από τις σελίδες του βιβλίου, δεν θα είναι η πρώτη φορά που τα συναντά· θα τα έχει ήδη ζήσει μέσα από μια ιστορία. Έτσι, μεγαλώνουμε παιδιά που δεν διαβάζουν απλώς ιστορίες. Μεγαλώνουμε παιδιά που, μέσα από αυτές, αρχίζουν σιγά σιγά να γράφουν τη δική τους ιστορία.

Η φιλαναγνωσία είναι, λοιπόν, κάτι πολύ περισσότερο από μια συνήθεια. Δεν καλλιεργεί μόνο τη γλώσσα, τη φαντασία και την αγάπη για το διάβασμα. Μέσα στις ιστορίες κρύβονται αφορμές για συζητήσεις που πολλές φορές δυσκολευόμαστε να ανοίξουμε μόνοι μας: για την αυτοεκτίμηση, τη διαφορετικότητα, την καλοσύνη, την επιμονή, τον φόβο και την ελπίδα.

Λίγο πριν χτυπήσει το πρώτο κουδούνι, ίσως αξίζει να χαρίσουμε στα παιδιά κάτι ακόμη:

λίγο χρόνο μαζί τους, ένα βιβλίο, μια ιστορία, μια συζήτηση…

Και ύστερα, αντί να τα ρωτήσουμε μόνο «Σου άρεσε;», ας τα ρωτήσουμε:

«Με ποιον ήρωα ένιωσες ότι έμοιαζες περισσότερο;»

«Τι θα έκανες εσύ στη θέση του;»

«Υπήρχε κάτι στην ιστορία που σου θύμισε εσένα;»

Ίσως τότε η συζήτηση που θα ακολουθήσει να είναι πολύ πιο σημαντική από την ίδια την ιστορία. Γιατί κάθε βιβλίο που διαβάζουμε με ένα παιδί δεν τελειώνει στην τελευταία σελίδα. Συνεχίζει να ζει στις κουβέντες που κάνουμε μετά, στις σκέψεις που γεννιούνται μέσα από αυτό, στα συναισθήματα που βρίσκουν επιτέλους λέξεις και πολλές φορές, σε μια μικρή αλλαγή στον τρόπο που το παιδί βλέπει τον εαυτό του.

Ίσως, τελικά, αυτή να είναι η πιο πολύτιμη προετοιμασία για τη νέα σχολική χρονιά: όχι να γεμίσουμε απλώς τη σχολική τσάντα, αλλά τον εσωτερικό του κόσμο του παιδιού με ιστορίες που θα του θυμίζουν, κάθε φορά που αμφιβάλλει για τον εαυτό του, πως αξίζει, πως μπορεί και πως κάθε νέα αρχή είναι μια ευκαιρία να ανθίσει!

Και όταν κάποια στιγμή τα παιδιά σταθούν μπροστά στον δικό τους «καθρέφτη», εύχομαι να χαμογελάσουν, γιατί θα ξέρουν, πια, πόσο πολύ αξίζουν.

Καλή σχολική χρονιά! 

Βρες το νέο βιβλίο της Μαρίνας Φασάκη εδώ