Είναι η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΑΙΝΙΔΑΣ προφητική; Η ΜΑΡΓΚΑΡΕΤ ΑΤΓΟΥΝΤ δίνει την απάντηση!

Το παρακάτω απόσπασμα είναι από το βιβλίο ΦΛΕΓΟΝΤΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ της ΜΑΡΓΚΑΡΕΤ ΑΤΓΟΥΝΤ που κυκλοφορεί 21.03.

Πιστεύετε ότι Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΑΙΝΙΔΑΣ είναι πιο επίκαιρη τώρα απ’ ό,τι όταν τη γράψατε, στα μέσα της δεκαετίας του ’80; Και, μια άλλη εκδοχή της ίδιας ερώτησης: Πιστεύετε ότι Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΑΙΝΙΔΑΣ είναι προφητική;

Είναι πολύ ενδιαφέρουσες ερωτήσεις. Στην πρώτη θα απαντούσα: δεν μπορώ να πω αν το βιβλίο είναι πιο επίκαιρο· αλλά είναι σαφές ότι πολλοί, ιδίως στις ΗΠΑ, το θεωρούν πιο επίκαιρο τώρα.

Στις τελευταίες προεδρικές εκλογές, ο τίτλος του βιβλίου έγινε meme στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με αφίσες που έγραφαν πράγματα του στιλ «Κάποιος να πει στους Ρεπουμπλικάνους ότι H ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΑΙΝΙΔΑΣ δεν είναι εγχειρίδιο» ή «Έρχεται H ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΑΙΝΙΔΑΣ». Γιατί; Γιατί οι Ρεπουμπλικάνοι, που ως τότε σφύριζαν αδιάφορα, είχαν ανοίξει το στόμα τους και είχαν πει ό,τι πίστευαν πραγματικά, κι αυτό που πίστευαν πραγματικά ήταν πως οι γυναίκες που βιάζονταν «πραγματικά» δεν θα μπορούσαν να μείνουν έγκυοι, επειδή το σώμα τους είχε τρόπο να το εμποδίσει· και πως υπήρχε διαφορά ανάμεσα στον «πραγματικό» και «μη πραγματικό» βιασμό, ή τον βιασμό που μοιάζει με βιασμό και δίνει την αίσθηση του βιασμού αλλά δεν είναι. Όλα θύμιζαν τις δίκες των μαγισσών, όπου σε έδεναν και σε πετούσαν στο νερό: αν πνιγόσουν ήσουν αθώα, αν επέπλεες ήσουν ένοχη και μπορούσαν να σε κάψουν. Όπως κι αν είχε, θα πέθαινες.

Γενικά, ας πούμε το εξής: οι απολυταρχικές κυβερνήσεις πάντα έδειχναν υπερβολικό ενδιαφέρον για τις αναπαραγωγικές ικανότητες των γυναικών. Για την ακρίβεια, οι ανθρώπινες κοινωνίες έδειχναν τέτοιο ενδιαφέρον. Ποια θα κάνει παιδιά, ποια παιδιά θα είναι νόμιμα, σε ποια παιδιά θα επιτραπεί να ζήσουν και ποια θα δολοφονηθούν (στην αρχαία Ρώμη εξαρτιόταν από τον πατέρα, φερειπείν), αν έπρεπε να επιτρέπεται η άμβλωση ή μέχρι ποιον μήνα· αν οι γυναίκες έπρεπε να αναγκάζονται να κάνουν παιδιά που δεν ήθελαν ή δεν μπορούσαν να συντηρήσουν και ούτω καθεξής.

Γενικά οι κοινωνίες κυνηγών-τροφοσυλλεκτών αγνοούσαν τα παιδιά και όσα δεν μπορούσαν να ταΐσουν τα εγκατέλειπαν, αλλά οι αγροτικές κοινωνίες ενθάρρυναν τη γέννηση πολλών παιδιών, πρώτα για να δουλέψουν στις φάρμες κι έπειτα για να γίνουν σκλάβοι· και, όταν άρχισε η συγκρότηση μαζικών στρατών, η απόκτηση παιδιών ενθαρρυνόταν ακόμα περισσότερο, εφόσον χρειάζονταν στρατιώτες για την περιβόητη «τροφή για τα κανόνια» του Ναπολέοντα.

Ο Χίτλερ απένειμε μετάλλια στις μητέρες που έκαναν πολλά παιδιά –δεν υπήρχε αρκετή τροφή για τα κανόνια, εξαιτίας του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου–, ενώ ο Στάλιν επέτρεπε την άμβλωση ως μέσο ελέγχου των γεννήσεων – είχαν περισσότερα στόματα απ’ όσα μπορούσαν να ταΐσουν, καθώς η κολεκτιβοποίηση της γεωργίας είχε αποτύχει. Έτσι, σε σχέση με το υπερβολικό ενδιαφέρον της εξουσίας για τις γεννήσεις και τις αρπαγές παιδιών, θα πρέπει να θέσουμε το κλασικό ερώτημα των ιστοριών μυστηρίου: Cui bono; Ποιος ωφελείται;

Στον κόσμο της ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΑΙΝΙΔΑΣ υπάρχουν λιγοστά παιδιά στις ανώτερες τάξεις, έτσι παιδιά αρπάζονται και μοιράζονται σε όσους από τα ανώτερα κλιμάκια τα θέλουν. Υπάρχουν πολλά ανάλογα ιστορικά παραδείγματα, όπως οι Αργεντινοί στρατηγοί που άρπαζαν μωρά από γυναίκες ύποπτες για αντικαθεστωτικό φρόνημα κι έπειτα βασάνιζαν και σκότωναν τις μητέρες, ή οι καλόγριες στην Ιρλανδία που έπαιρναν τα μωρά από ανύπαντρες μητέρες, ή μωρά που είχαν αφεθεί προσωρινά στη φροντίδα τους, και τα πουλούσαν σε πλούσιους, άτεκνους Αμερικανούς. Δεν ήταν ανήκουστο τη δεκαετία του ’40 και του ’50 μητέρες αυτής της συνομοταξίας στη Βόρεια Αμερική να πληροφορούνται ότι τα μωρά τους είχαν πεθάνει στη γέννα, ενώ στην πραγματικότητα είχαν πωληθεί.

Και, εφόσον η ιθύνουσα τάξη στην ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΑΙΝΙΔΑΣ είναι ένα τσούρμο που ξετινάζει τη Βίβλο για να βρει πράγματα που μπορεί να χρησιμοποιήσει προς όφελός της, το φταίξιμο ήταν της γυναίκας αν δεν γεννιούνταν μωρά. Και επ’ αυτού υπάρχουν πολλά ιστορικά προηγούμενα.

Πρόκειται λοιπόν για μια ιστορία πιο επίκαιρη σήμερα απ’ ό,τι όταν κυκλοφόρησε; Θα έλεγα ότι, δυστυχώς, μάλλον ναι, με την έννοια ότι σήμερα γίνονται πολύ περισσότερες συντονισμένες προσπάθειες ελέγχου του γυναικείου σώματος ως κρατικής ιδιοκτησίας. Σε ένα άτομο στην ηλικία μου, τέτοιες προσπάθειες φαίνονται βαθιά σταλινικές, για να μην πω χιτλερικές. Αλλά ίσως μόνο σ’ εμένα. Ως υποσημείωση, ας πούμε ότι αντίστοιχα ο θεσμός της στρατολόγησης απαιτεί τα σώματα των αντρών ως κρατική ιδιοκτησία. Ας το σκεφτούμε.

Σε ό,τι αφορά τη δεύτερη ερώτηση: είναι το μυθιστόρημα προφητικό; Όχι. Κανένα μυθιστόρημα δεν είναι προφητικό, παρά μόνο εκ των υστέρων. Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει το μέλλον, επειδή υπάρχουν πολλές μεταβλητές και πολλά στοιχεία που δεν γνωρίζουμε. Τα πιο όμορφα σχέδια και ποντικών κι ανθρώπων συχνά πάνε στραβά. Μπορείς να μαντέψεις με βάση τη λογική και να κάνεις μια ευλογοφανή απόπειρα, αλλά μέχρι εκεί.

Ορίστε. Σας είπα πολλά πράγματα για την ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΑΙΝΙΔΑΣ: την προέλευση, τη δημιουργία, το παρελθόν και το παρόν της. Όσο για το μέλλον της, αυτό είναι στα χέρια σας –στα χέρια των αναγνωστών–, επειδή εκεί βρίσκεται πάντοτε το μέλλον κάθε βιβλίου. Ο συγγραφέας το γράφει, κι έπειτα παραδίδει τον έλεγχο, το αποχαιρετά στον σταθμό του τρένου, και το βιβλίο ξεκινάει τα ταξίδια του σε άγνωστες χώρες και στο μυαλό άγνωστων ανθρώπων.

Θα συναντήσει κάποιους που θα τους αρέσει και κάποιους που δεν θα τους αρέσει. Αυτό συμβαίνει με όλα τα βιβλία. Το ότι έχει αρέσει σε τόσους, όλα αυτά τα χρόνια, εξακολουθεί να με εκπλήσσει.